Filosofisch Leiderschap in de wereld van morgen

Wat is Filosofisch leiderschap?

Filosofisch leiderschap is het lef om te twijfelen, je eigen aannames te onderzoeken en je blik te verruimen. Door verschillende perspectieven in te nemen ontwikkel je perspectivistische lenigheid: een vermogen om de complexiteit van de wereld werkelijk te zien. Dit leiderschap ontstaat niet uit snelle antwoorden, maar uit een dieper begrijpen en een ruimer denkvermogen.

Waarom Filosofisch leiderschap in de wereld van morgen?

Deze opleiding helpt je richting te geven in maatschappelijke, technologische en existentiële toekomstvraagstukken. Filosofisch leiderschap nodigt je uit stil te staan bij wat echt telt, je perspectief te verruimen en met betekenis en visie te handelen.

De reeks is bedoeld voor leiders en vernieuwers, zoals ondernemers, bestuurders, managers, strategische professionals, toezichthouders en beleidsadviseurs — die willen anticiperen op complexe toekomstvraagstukken en hun leiderschap willen afstemmen op de wereld van morgen.

Wat gaan we doen?

Vier modules over toekomst, verbeelding & verandervraagstukken

Module 1 — Vooruitgang & toekomstdenken

Hoe kijken we naar de wereld van morgen — hoopvol of kritisch? Met inzichten uit onder andere Rousseau, Nietzsche en Latour onderzoek je de spanning tussen vooruitgangsoptimisme en cultuurkritiek.

Module 2 — Emancipatie & verandering

Wie mag de toekomst eigenlijk mee vormgeven? Vanuit onder meer Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir en Gloria Wekker onderzoek je patronen van uitsluiting, privilege en emancipatie.

Module 3 — Mens & technologie

Hoe blijven we menselijk in een wereld die steeds technischer wordt? Vanuit Kierkegaard, Harrari & Donna Haraway verken je hoe AI, autonomie en digitale systemen onze blik op onszelf veranderen.

Module 4 — Democratie & participatie

Hoe kunnen we samen de toekomst vormgeven? Met Plato, Tocqueville, Van Reybrouck onderzoek je nieuwe vormen van democratische betrokkenheid.

Programma:  Filosofisch Leiderschap de wereld van morgen

Module 1 – Vooruitgang & toekomstdenken

30 september & 1 oktober 2026

Hoe kijken we naar de wereld van morgen — hoopvol of kritisch?

Vroeger was alles beter… zelfs de toekomst. Het vooruitgangsoptimisme heeft lange tijd onze blik op de wereld bepaald: als mens zouden we de wereld stap voor stap structureel kunnen verbeteren. Tegelijkertijd zijn er cultuurkritische stemmen die waarschuwen voor de illusies van vooruitgang. Jean-Jacques Rousseau bijvoorbeeld stelde dat de mens door de moderne maatschappij vervreemd raakt van zichzelf, terwijl Nietzsche waarschuwde voor nihilisme, hedonisme en kleinburgerlijkheid.

In deze module verken je de spanning tussen hoopvol vooruitgangsdenken en kritische cultuurreflectie. Hoe kunnen we door de illusies heen kijken en alternatieve toekomstscenario’s ontwikkelen? Wat betekent dit voor leiderschap in een complexe en veranderende wereld?

Dag 1: Woensdag 30 september 2026

• 13:00 – Inloop met koffie/thee, cake
• 13:30 – Introductie en kennismaking
• 14:30 – De Verlichting & vooruitgangsoptimisme door Johan Braeckman
• 17:00 – Snack
• 17:30 – Cultuurkritiek in drie denkrichtingen: Rousseau, Schopenhauer & Nietzsche
• 19:30 – Afsluiting dag met driegangen diner

Dag 2: Donderdag 1 oktober 2026

• 08:30 – Inloop met koffie/thee
• 09:00 – Bruno Latour – Het Antropoceen en de toekomst van de mens zoals wij die kennen
• 12:00 – Lunchbuffet
• 12:30 – Verbeterlijk optimisme: waarom de wereld niet naar de knoppen gaat
• 14:30 – Einde programma

Module 2 – Emancipatie & verandering

29 & 30 oktober 2026

Wie mag de toekomst eigenlijk mee vormgeven?

Emancipatie gaat over het herkennen en doorbreken van patronen die ongelijkheid en uitsluiting in stand houden. Van klassen, slavernij en vrouwenemancipatie tot hedendaagse vormen van uitsluiting: wie krijgt een stem in de toekomst?

In deze module verken je patronen van privilege en sociale ongelijkheid vanuit filosofisch perspectief. Jean-Paul Sartre en Simone de Beauvoir helpen ons de rol van vrijheid en verantwoordelijkheid te begrijpen, terwijl denkers als Gloria Wekker ons wijzen op de historische en culturele structuren die ongelijkheid bestendigen. Het doel is een bewust en toekomstgericht leiderschap dat ruimte maakt voor inclusie en verandering.

Dag 1: Donderdag 29 oktober 2026

• 13:00 – Inloop met koffie/thee
• 13:30 – Introductie: Vrijheid en emancipatie – Bevrijden van… en vrijheid tot…
• 15:00 – Emancipatie en onderdrukking: Sojourner Truth & Charles Mills over kruispuntdenken en onwetendheid
• 16:00 – Wandeling: meewind en tegenwind in jouw leven
• 17:00 – Snack
• 17:30 – Je bent wat je kiest: het existentialisme van Sartre en De Beauvoir
• 19:30 – Afsluiting dag met gezamenlijk diner

Dag 2: Vrijdag 30 oktober 2026

• 08:30 – Inloop met koffie/thee, cake
• 09:00 – De twee gezichten van trots: van zelfoverschatting tot emancipatie
• 11:00 – Trots in organisaties: hoe trots zowel kan versterken als verblinden
• 12:00 – Lunch
• 13:00 – Kritiek van identiteitspolitiek: tribalisme versus universalisme
• 14:30 – Einde programma

Module 3 – Mens & technologie

18 & 19 november 2026

Hoe blijven we menselijk in een wereld wereld vol techniek en kunstmatige intellligentie?

Technologie en kunstmatige intelligentie zijn onmiskenbaar in ons dagelijks leven geïntegreerd. Algoritmes en digitale systemen beïnvloeden hoe we werken, beslissen en ons verhouden tot de wereld. Maar wat betekent dit voor onze autonomie en vrijheid? Worden we erdoor verlengd of juist beperkt?

Deze module verkent de relatie tussen mens en techniek vanuit filosofische perspectieven. Van Kierkegaard over de ‘angst voor vrijheid’, tot Harari en Donna Haraway: hoe verandert technologie ons zelfbeeld en ons handelen? Je ontwikkelt een scherpere blik om te navigeren in een wereld van technologische versnelling en morele complexiteit.

Dag 1: Woensdag 18 november 2026

• 13:00 – Inloop met koffie/thee
• 13:30 – Introductie en kennismaking
• 14:30 – Technologie & identiteit: hoe beïnvloedt technologie hoe wij naar de wereld kijken en naar onszelf?
• 17:00 – Snack
• 17:30 – Een historische blik op mens en machine: van “Ik denk dus ik besta” tot “Wij zijn ons brein”
• 19:30 – Afsluiting dag met driegangen diner

Dag 2: Donderdag 19 november 2026

• 08:30 – Inloop met koffie/thee
• 09:00 – Kierkegaard over ‘de angst voor vrijheid’: maakt technologie ons vrij of vluchten we voor vrijheid?
• 12:00 – Lunchbuffet
• 13:00 – Nadenken over verbeelding, technologie en toekomst aan de hand van filmfragmenten
• 14:30 – Einde programma

Module 4 – Democratie & participatie

Hoe kunnen we samen de toekomst vormgeven?

10 & 11 december 2026

Democratie is wereldwijd het meest gekoesterde politieke ideaal, maar tegelijk brokkelt het vertrouwen erin af. In Tegen Verkiezingen (2014) beschrijft David van Reybrouck dit spanningsveld haarfijn: hoe gezond is onze democratie werkelijk — en wat vraagt het om haar opnieuw betekenis te geven?

Op de eerste dag keren we terug naar de oorsprong: het oude Griekenland. We onderzoeken hoe denkers als Plato en Aristoteles dachten over de rol van burgers, deugd en macht, en hoe Alexis de Tocqueville later worstelde met de spanning tussen vrijheid en gelijkheid in de moderne democratie.

Op de tweede dag richten we ons op de democratie van vandaag. Met Claude Lefort verkennen we zowel de kwetsbaarheid als de kracht van de democratie: dat de plaats van de macht leeg blijft — niemand bezit haar voorgoed. Waar die leegte wordt opgevuld door één partij, één leider of één waarheid, ontstaat het gevaar van totalitarisme.

We sluiten af met het klassieke contrast tussen Perikles en Alkibiades — tussen de stem die de democratie bezingt als collectief ideaal en de stem die haar verleidt tot ijdelheid en macht. Vanuit die spanning schrijven deelnemers hun eigen korte rede over de democratie van nu.

Dag 1: Donderdag 10 december 2026

• 13:00 – Inloop met koffie/thee
• 13:30 – Introductiedilemma’s: wat is de kernwaarde van democratie?
• 14:30 – Deel 1: De Atheense democratie – democratie en andere regeringsvormen in het oude Griekenland
• 16:00 – Oefening: bedenk je eigen staatsvorm
• 17:00 – Snack
• 17:30 – Deel 2: Alexis de Tocqueville – de Franse en Amerikaanse revolutie als startpunt voor onze moderne democratie
• 19:30 – Afsluiting dag met driegangen diner

Dag 2: Vrijdag 11 december 2026

• 08:30 – Inloop met koffie/thee
• 09:00 – Hoe gaat het met onze democratie op dit moment?
• 10:00 – Deel 3: Claude Lefort & Pierre Rosanvallon – de lege plaats van de macht en de totalitaire verleiding
• 12:00 – Lunchbuffet
• 13:00 – Deel 4: Een grafrede voor de democratie – over Perikles & Alkibiades en de democratie
• 14:30 – Einde programma

Slotbijeenkomst | Reflectie, oogst & nieuwe vragen

13 januari 2027 13:00 uur – 19:30 uur, aansluitend diner

Welke inzichten zijn blijven haken? Welke vragen zijn scherper geworden? En hoe vertaal je deze filosofische ontdekkingen naar je dagelijkse praktijk als bestuurder, manager of strateeg?

We sluiten af met een gezamenlijke blik op de toekomst: hoe houd je de filosofische houding levend, ook buiten deze trainingsreeks?

“Een onvergetelijke en superleuke ervaring in een prachtige omgeving, met inspirerende verhalen en interessante filosofische invalshoeken.”

Eric scheerder – Adviseur verandermanagement ProRail

“Wát ben ik blij dat ik dit heb mogen meemaken!Inspirerend, leerzaam, verrassend. Het heeft mij een nieuwe koers in mijn leven en werk opgeleverd! Ik zou zo nóg een keer mee willen doen.”

Heidi Jansen – Eigenaar en hoofddocent post-hbo dé Loopbaanopleiding

“Filosofie heeft mijn leven veranderd!”

Seloua Hagenbeek – Bouhannouche – Adviseur RDW

“Deze reis bracht me niet alleen nieuwe inzichten over strategie en visievorming, maar ook een verdieping in mijn eigen rol als bestuurder in het primair onderwijs.

Het was een ontdekkingsreis naar de kern van denken en handelen, gevoed door ontmoeting, het gesprek, verwondering en filosofische verdieping. Ik kan het iedereen aanraden!”

Anette de Ruiter – Algemeen directeur – bestuurder Stichting Nutsscholen Breda

“Mens durf te twijfelen! En dat is wat deze filosofische trainingsreeks doet. Loslaten van je eigen gelijk en de dialoog met jezelf durven aangaan.

Zelden een opleiding gevolgd die mij zowel als mens als bestuurder zoveel heeft verrijkt. Een cadeau dat ik iedereen gun.”

Baukelien van Minnen – Bestuurder De Buitenboordmotor

“Ik ben heel dankbaar dat ik aan deze najaarstraining mee heb mogen doen. Je leert kijken vanuit een breder historisch en/of maatschappelijk perspectief en dat is heel waardevol. Ons normen en waarden, de manier waarop we besluiten nemen hebben een lange filosofische traditie die je aan het denken zet of je denken aanscherpt. En, niet onbelangrijk, naast de inhoud is het samenzijn met een diverse groep niet alleen gezellig maar ook een verrijking!”

Bob Haze – Directeur SBO De Sluis

“Ik promoot normaal niet snel een cursus of training, maar filosofische denktraining van OVERDENKWERK heb ik als heel waardevol ervaren. Want zeg nou eerlijk; hoe vaak sta jij als bestuurder echt stil bij thema’s als macht, ethiek en legitimiteit? En heb je ruimte om open en vrij vanuit je eigen casuïstiek hierop te bespiegelen? Als je dit herkent dan is de denktraining een absolute aanrader.”

Docenten:  Filosofisch Leiderschap in de wereld van morgen

Wij werken met bevlogen en ervaren docenten uit zowel de wetenschap als de praktijk. Onze docenten combineren grote kennis met jarenlange praktijkervaring, waardoor theorie en toepassing samenkomen.

Aan deze trainingsreeks zijn onder anderen de volgende deskundigen verbonden:

Jeroen Flipse

Jeroen Flipse is filosoof, trainer en initiatiefnemer van OVERDENKWERK. Als filosoof is hij bewapend met de gedachten van een breed scala aan filosofen, waaronder Socrates, Plato, Aristoteles, Epicures, Hume, Kant, Nietzsche, Wittgenstein, Sartre en Frankfurt. Hij heeft bijdrages geleverd aan het ISVW (Internationaal Instituut voor de Wijsbegeerte), de BlomBerg Society  en het NCD (Nederlandse vereniging van Commissarissen en Directeuren).

Sabine Winters werkt als freelance filosoof op het snijvlak van wetenschap, kunst en technologie. Sabine geeft onder andere film en filosofie colleges in Utrecht, Wageningen en Arnhem. Naast haar freelance bestaan, is Sabine de oprichter van het interdisciplinaire filosofie-platform Future Based, waar zij samen met een team werkt aan verschillende projecten. Met Future Based organiseert zij discussies, lezingen en publiceert zij podcasts en artikelen.

Praktische informatie:  Filosofisch Leiderschap in de wereld van morgen

Dataoverzicht:  Filosofisch Leiderschap in de wereld van morgen

Module 1 – Vooruitgang & toekomstdenken
Woensdag 30 september 2026: 13:00 – 19:30 uur, aansluitend diner
Donderdag 1 oktober 2026: 8:30 – 14:30 uur

Module 2 – Emancipatie & verandering
Donderdag 29 oktober 2026: 13:00 – 19:30 uur, aansluitend diner
Vrijdag 30 oktober 2026: 8:30 – 14:30 uur

Module 3 – Mens & technologie
Woensdag 18 november 2026: 13:00 – 19:30 uur, aansluitend diner
Donderdag 19 november 2026: 8:30 – 14:30 uur

Module 4 – Democratie & participatie
Donderdag 10 december 2026: 13:00 – 19:30 uur, aansluitend diner
Vrijdag 11 december 2026: 8:30 – 14:30 uur

Slotbijeenkomst – Reflectie, oogst & nieuwe vragen
Woensdag 13 januari 2027: 13:00 – 19:30 uur, aansluitend diner

Optie nemen>>   

Direct inschrijven >>