Filosofische Perspectieven voor Bestuurlijke Wijsheid

15-16 september 2027

Hoe onderscheid ik feitelijke macht van echte legitimiteit?

Heb je je ooit afgevraagd wat het onderscheid is tussen macht en gezag? Zijn ze twee zijden van dezelfde medaille, of schuilt er een diepgaand verschil in? In de 16e eeuw schreef Niccolo Machiavelli: “Een sterke leider moet leren om niet altijd goed te willen handelen.” Zijn inzichten in de praktische werking van macht zijn nog steeds relevant en waardevol.

Bij deze filosofische denktraining dagen we je uit om samen met ons na te denken over de complexe relatie tussen macht en gezag. Is macht synoniem aan gezag, of zijn er situaties waarin macht zonder gezag kan bestaan, zoals de Franse denker Jean-Jacques Rousseau suggereerde? En wat gebeurt er als er een crisis in legitimiteit ontstaat? We zullen deze vragen verkennen, niet alleen door de lens van historische denkers, maar ook met behulp van inzichten van 20e-eeuwse politieke filosofen zoals Jurgen Habermas en Hannah Arendt.

Dag 1

• 13:00 uur – Inloop met koffie/thee, cake
• 13:30 uur – Twee denklijnen: Tussen macht & gezag
• 15:00 uur – Het sociaal contract denken van Thomas Hobbes & Jean Jacques Rousseau
• 17:00 uur – Snack
• 17:30 uur – Over macht, gezag en geweld: De politieke filosofie van Hannah Arendt
• 19:30 uur – Afsluiting dag met drie gangen diner

Dag 2:

• 08:30 uur – Inloop met koffie/thee, cake
• 09:00 uur – Virtú als deugd – Niccolo Machiavelli
• 11:00 uur – De legitimiteitscrisis in de moderne tijd – Jürgen Habermas
• 12:00 uur – Lunch
• 13:00 uur – Aan de slag: ontwerp een machtsvrije dialoog
• 14:30 uur – Einde programma

13-14 oktober 2027

Wanneer volg ik mijn denken, wanneer mijn hart?

Mogen gevoelens, emoties en sympathie een rol spelen in de keuzes die je maakt in je werk of je leven? Of moet altijd het verstand of het rationele argument de doorslag geven? Het is een lastig dilemma waar je vast regelmatig mee te maken hebt. Wat is rationeel handelen eigenlijk? Is het rationeel om te luisteren naar je gevoel of moet je hiervoor juist je emoties uitschakelen?

Plato stelde dat de mens zich altijd door de rede moet laten leiden. De Britse filosoof David Hume vond juist dat de rede slechts in dienst staat van je passies of emoties. De rede kan ons vertellen hoe je het beste je doelen kunt bereiken, maar niet welke doelen je na moet streven.

Niettemin zijn onze empathische capaciteiten soms grillig en bevooroordeeld. Is het misschien verstandiger om ons verstand te gebruiken en onze emoties even terzijde te schuiven? Of zijn sommige emoties van groter belang dan andere? Naar welke van onze passies we moeten dan luisteren?

Dag 1

• 13:00 uur – Inloop met koffie/thee, cake
• 13:30 uur – Openingsdilemma’s Hoe te kiezen?
• 15:00 uur – Introductie twee denklijnen: pathos en logos
• 16:00 uur – Logos 1: Stoïcijnse levenskunst – De filosofie van het “gelijkmoedig aanvaarden”
• 17:00 uur – Snack
• 17:30 uur – Pathos 1: De tragedie van Antigone – De onmogelijkheid van de juiste keuze.
• 18:30 uur – Wat te doen in je eigen casus?
• 19:30 uur – Afsluiting dag met drie gangen diner

Dag 2

• 08:30 uur – Inloop met koffie/thee, cake
• 09:00 uur – Pathos 2: Je bent pas vrij als je kunt willen wat je wilt – De filosofie van HarryFrankfurt
• 11:00 uur – Wandelopdracht: Wat wil je nou eigenlijk echt?
• 12:00 uur – Lunchbuffet
• 13:00 uur – Logos 2: Jezelf zijn is niet genoeg: Effectief altruïsme – Peter Singer
• 14:30 uur – Einde programma

10-11 november 2027

Hoe beïnvloedt taal onze perceptie van de werkelijkheid?

Voor bestuurders, managers en strategen is het nemen van beslissingen op basis van betrouwbare kennis van cruciaal belang. Maar wanneer kunnen we eigenlijk zeker zijn van wat we denken te weten? De grondlegger van de westerse filosofie, Socrates, benadrukte dat twijfel essentieel is voor het vergaren van wijsheid. “Menen te weten is het grootste obstakel in het vergaren van kennis,” stelde Socrates terecht.

Kritisch denken is echter geen aangeboren vaardigheid. In deze denktraining duiken we dieper in de vraag waarom mensen de neiging hebben om onjuiste ideeën op een slimme manier te rationaliseren. Wat drijft dit gedrag en hoe kunnen we dit voorkomen?

Tevens onderzoeken we de cruciale rol van taal in het verwerven van kennis. Middels discoursanalyse ontrafelen we mondelinge, schriftelijke en andere taaluitingen om hun verborgen (politieke) lading te begrijpen. We zullen zelfs onze eigen teksten onder de loep nemen om bewust te worden van de impliciete betekenis die schuilgaat achter vaak ogenschijnlijk onschuldige bewoordingen.

• 13:00 uur – Inloop met koffie/thee, cake
• 13:30 uur – Openingsdilemma’s: Wanneer weet je iets?
• 14:00 uur – Socrates – Weten wat je niet weet
• 14:30 uur – Valkuilen van ons denken – Over de kracht van kritisch denken
• 17:00 uur – Snack
• 17:30 uur – Aristoteles – Een oefening in drogredenen
• 19:30 uur – Afsluiting dag met drie gangen diner

Dag 2:

• 8:30 uur – Inloop met koffie/thee, cake
• 9:00 uur – Hoe krijgt taal betekenis?
• 10:00 uur – Ludwig Wittgenstein: Over logica, betekenis en taalspelen
• 11:00 uur – Hoe neutraal is de taal? Michel Foucault over taal, macht en disciplinering
• 12:00 uur – Lunchbuffet
• 13:00 uur – Aan de slag met een discoursanalyse: onderzoek je “eigen tekst” op machtsuitingen, verborgen betekenissen en politieke ladingen.
• 14:30 uur – Afsluiting denktraining

8-9 december 2027

Wat betekent rechtvaardig en eerlijk handelen in een bestuurlijke context?

Moet je te allen tijde de waarheid spreken? Wat houdt eerlijk delen eigenlijk in? Is ongelijkheid in de samenleving toegestaan, en zo ja, in welke mate? Hoe kunnen we bepalen wat de juiste en rechtvaardige keuzes zijn? Moeten we ons richten op de gevolgen van onze daden, of draait het om de goede intenties? Of is iemands verdienste het doorslaggevende element?

Elke dag staan we voor morele kruispunten, waarbij we moeten beslissen wat het juiste is om te doen. We hebben allemaal onze eigen goede bedoelingen en intuïtieve noties van wat juist is. Maar is intuïtie de meest betrouwbare gids, of kunnen we met behulp van rationele argumenten aantonen wat moreel correct is? Vaak bevinden onze keuzes zich in een grijs gebied, waar we moeten afwegen en overwegen. Getuigt het ‘altijd aan de veilig kant blijven’ eigenlijk wel van morele moed?

Dag 1:

• 13:00 uur – Inloop met koffie/thee, cake
• 13:30 uur – Twee denklijnen: plichtethiek & gevolgenethiek
• Aandacht voor onder andere John Stuart Mill en Immanuel Kant.
• 17:00 uur – Snack
• 17:30 uur – Hoe word je een rechtvaardig persoon? – De deugdethiek van Aristoteles
• 19:30 uur – Afsluiting dag met drie gangen diner

Dag 2:

• 08:30 uur – Inloop met koffie/thee, cake
• 09:00 uur – Oefening: Wat is eerlijk delen eigenlijk?
• 10:00 uur – Het liberalisme en ‘A Theory of Justice’ van John Rawls: Wat zijn rechtvaardige principes vanachter een “veil of ignorance”
• 12:00 uur – Lunchbuffet
• 13:00 uur – Kritiek op het liberalisme – O.a. aandacht voor Martha Nussbaum en Alasdair MacIntyre
• 14:30 uur – Einde programma