Filosofisch Leiderschap in de wereld van morgen

Wat is Filosofisch leiderschap?

Filosofisch leiderschap is het lef om te twijfelen, je eigen aannames te onderzoeken en je blik te verruimen. Door verschillende perspectieven in te nemen ontwikkel je perspectivistische lenigheid: een vermogen om de complexiteit van de wereld werkelijk te zien. Dit leiderschap ontstaat niet uit snelle antwoorden, maar uit een dieper begrijpen en een ruimer denkvermogen.

Waarom Filosofisch leiderschap in de wereld van morgen?

De wereld van morgen begint vandaag. In technologische ontwikkelingen, maatschappelijke verschuivingen en existentiële vragen merken we dat vertrouwde kaders onder druk staan. Wat gisteren richting gaf, biedt morgen niet vanzelf houvast.

Deze opleidingsreeks nodigt je uit om stil te staan bij wat morgen niet alleen vraagt van strategie en beleid, maar ook van jou als mens en leider. Om te onderzoeken waar je voor wilt staan, hoe je je verhoudt tot verandering en hoe je betekenisvol kunt handelen wanneer zekerheid ontbreekt.

De reeks is bedoeld voor leiders en vernieuwers — zoals ondernemers, bestuurders, managers en strategische professionals, toezichthouders en beleidsadviseurs — die voelen dat toekomstgericht leiderschap begint bij innerlijke oriëntatie.

Wat gaan we doen?

Vier modules over toekomst, verantwoordelijkheid & verbeelding

Module 1 — Hoop, twijfel & vooruitgang

Hoe kijk jij naar de wereld van morgen? Met vertrouwen, twijfel of ambivalentie? Met Rousseau, Nietzsche en Latour onderzoek je hoe ideeën over vooruitgang je denken en handelen beïnvloeden — vaak onzichtbaar, maar richtinggevend.

Module 2 — Vrijheid, macht & emancipatie

Wat betekent vrijheid wanneer niet iedereen dezelfde ruimte ervaart? Met Sartre, Simone de Beauvoir en Gloria Wekker onderzoek je hoe verantwoordelijkheid, erkenning en emancipatie samenhangen met leiderschap.

Module 3 — Menselijkheid, autonomie & technologie

Wat betekent het om mens te blijven in een steeds technischer wordende wereld? Met Kierkegaard, Harari en Donna Haraway onderzoek je hoe technologie onze ideeën over autonomie, waardigheid en betekenis verschuift — en waar jij positie wilt kiezen.

Module 4 — Democratie, betrokkenheid & samenleven

Hoe geven we samen vorm aan de wereld van morgen? Met Plato, Tocqueville en David Van Reybrouck onderzoek je wat democratische betrokkenheid vandaag kan betekenen, en welke rol leiderschap daarin speelt — voorbij maakbaarheid en controle.

Programma:  Filosofisch Leiderschap de wereld van morgen

Module 1 — Hoop, twijfel & vooruitgang

30 september & 1 oktober 2026

Hoe kijk jij naar de wereld van morgen? Met vertrouwen, twijfel of ambivalentie?

Lang heeft het idee van vooruitgang onze blik bepaald: de overtuiging dat we de wereld stap voor stap kunnen verbeteren. Tegelijkertijd waarschuwen cultuurkritische denkers voor de schaduwkanten van dit vooruitgangsdenken. Jean-Jacques Rousseau stelde dat de moderne samenleving de mens kan vervreemden van zichzelf, terwijl Nietzsche liet zien hoe vooruitgang kan ontaarden in leeg optimisme, conformisme en zinverlies.

In deze module onderzoek je de spanning tussen hoopvol toekomstdenken en kritische terughoudendheid. Je verkent hoe ideeën over vooruitgang richting geven aan verwachtingen, keuzes en toekomstverhalen — maar ook hoe ze kunnen verharden tot overtuigingen die andere perspectieven uitsluiten.

Dag 1: Woensdag 30 september 2026

• 13:00 – Inloop met koffie/thee, cake
• 13:30 – Introductie en kennismaking
• 14:30 – De Verlichting & vooruitgangsoptimisme door Johan Braeckman
• 17:00 – Snack
• 17:30 – Cultuurkritiek in drie denkrichtingen: Rousseau, Schopenhauer & Nietzsche
• 19:30 – Afsluiting dag met driegangen diner

Dag 2: Donderdag 1 oktober 2026

• 08:30 – Inloop met koffie/thee
• 09:00 – Bruno Latour – Het Antropoceen en de toekomst van de mens zoals wij die kennen
• 12:00 – Lunchbuffet
• 12:30 – Verbeterlijk optimisme: waarom de wereld niet naar de knoppen gaat
• 14:30 – Einde programma

Module 2 — Vrijheid, macht & emancipatie

29 & 30 oktober 2026

Wat betekent vrijheid wanneer niet iedereen dezelfde ruimte ervaart?

Emancipatie gaat over het zichtbaar maken en doorbreken van patronen die ongelijkheid en uitsluiting in stand houden. Door de geschiedenis heen — van klassenverschillen en slavernij tot vrouwenemancipatie en hedendaagse vormen van marginalisering — keert steeds dezelfde vraag terug: wie krijgt ruimte, wie krijgt een stem, en wie blijft structureel buiten beeld?

In deze module onderzoek je de verhouding tussen vrijheid en macht. Jean-Paul Sartre en Simone de Beauvoir laten zien hoe mensen gevormd worden door omstandigheden, en tegelijk de verantwoordelijkheid dragen om zichzelf te maken. Met onder meer Gloria Wekker realiseren we ons hoe historische machtsstructuren en culturele aannames blijven doorwerken in het heden, vaak onbewust en onzichtbaar.

Dag 1: Donderdag 29 oktober 2026

• 13:00 – Inloop met koffie/thee
• 13:30 – Introductie: Vrijheid en emancipatie – Bevrijden van… en vrijheid tot…
• 15:00 – Emancipatie en onderdrukking: Sojourner Truth & Charles Mills over kruispuntdenken en onwetendheid
• 16:00 – Wandeling: meewind en tegenwind in jouw leven
• 17:00 – Snack
• 17:30 – Je bent wat je kiest: het existentialisme van Sartre en De Beauvoir
• 19:30 – Afsluiting dag met gezamenlijk diner

Dag 2: Vrijdag 30 oktober 2026

• 08:30 – Inloop met koffie/thee, cake
• 09:00 – De twee gezichten van trots: van zelfoverschatting tot emancipatie
• 11:00 – Trots in organisaties: hoe trots zowel kan versterken als verblinden
• 12:00 – Lunch
• 13:00 – Kritiek van identiteitspolitiek: tribalisme versus universalisme
• 14:30 – Einde programma

Module 3 — Menselijkheid, autonomie & technologie

18 & 19 november 2026

Wat betekent het om mens te blijven in een steeds technischer wordende wereld?

Technologie en kunstmatige intelligentie zijn onmiskenbaar geïntegreerd in ons dagelijks leven. Algoritmes en digitale systemen beïnvloeden hoe we werken, beslissen en ons verhouden tot de wereld. Tegelijkertijd ervaren veel mensen dat de grens tussen ‘wij’ en ‘machines’ vervaagt: zijn we verlengd door technologie, of juist beperkt?

In deze module onderzoek je de relatie tussen mens en techniek vanuit filosofische perspectieven. Kierkegaard laat zien hoe de moderne mens worstelt met de ‘angst voor vrijheid’ en de neiging om verantwoordelijkheid uit te besteden aan systemen. Deze module nodigt je uit om scherper te zien hoe technologie ons zelf en onze wereld vormt, en welke keuzes we maken wanneer we steeds meer met systemen samenwerken.

Dag 1: Woensdag 18 november 2026

• 13:00 – Inloop met koffie/thee
• 13:30 – Introductie en kennismaking
• 14:30 – Technologie & identiteit: hoe beïnvloedt technologie hoe wij naar de wereld kijken en naar onszelf?
• 17:00 – Snack
• 17:30 – Een historische blik op mens en machine: van “Ik denk dus ik besta” tot “Wij zijn ons brein”
• 19:30 – Afsluiting dag met driegangen diner

Dag 2: Donderdag 19 november 2026

• 08:30 – Inloop met koffie/thee
• 09:00 – Kierkegaard over ‘de angst voor vrijheid’: maakt technologie ons vrij of vluchten we voor vrijheid?
• 12:00 – Lunchbuffet
• 13:00 – Nadenken over verbeelding, technologie en toekomst aan de hand van filmfragmenten
• 14:30 – Einde programma

Module 4 — Democratie, betrokkenheid & samenleven

Hoe geven we samen vorm aan de wereld van morgen?

Democratie is wereldwijd het meest gekoesterde politieke ideaal, maar tegelijkertijd brokkelt het vertrouwen erin af. Het is een systeem dat ons uitnodigt om samen te beslissen, maar het stelt ons ook voor een voortdurende uitdaging: hoe blijven we verbonden als de stemmen uiteenlopen en het gesprek verhardt?

Met Claude Lefort verkennen we zowel de kwetsbaarheid als de kracht van democratie: dat de plaats van de macht leeg blijft en daardoor voortdurend opnieuw ingevuld moet worden. Wanneer die leegte wordt opgevuld door één partij, één leider of één “enige waarheid”, ontstaat het gevaar van verenging, uitsluiting en autoritarisme — en daarmee ook van polarisatie. We sluiten af met het klassieke contrast tussen Perikles en Alkibiades: de stem die de democratie bezingt als collectief ideaal versus de stem die haar verleidt tot ijdelheid en macht.

Dag 1: Donderdag 10 december 2026

• 13:00 – Inloop met koffie/thee
• 13:30 – Introductiedilemma’s: wat is de kernwaarde van democratie?
• 14:30 – Deel 1: De Atheense democratie – democratie en andere regeringsvormen in het oude Griekenland
• 16:00 – Oefening: bedenk je eigen staatsvorm
• 17:00 – Snack
• 17:30 – Deel 2: Alexis de Tocqueville – de Franse en Amerikaanse revolutie als startpunt voor onze moderne democratie
• 19:30 – Afsluiting dag met driegangen diner

Dag 2: Vrijdag 11 december 2026

• 08:30 – Inloop met koffie/thee
• 09:00 – Hoe gaat het met onze democratie op dit moment?
• 10:00 – Deel 3: Claude Lefort & Pierre Rosanvallon – de lege plaats van de macht en de totalitaire verleiding
• 12:00 – Lunchbuffet
• 13:00 – Deel 4: Een lofrede voor de democratie – over Perikles & Alkibiades en de democratie
• 14:30 – Einde programma

Slotbijeenkomst | Reflectie, oogst & nieuwe vragen

13 januari 2027 13:00 uur – 19:30 uur, aansluitend diner

Welke inzichten zijn blijven haken? Welke vragen zijn scherper geworden? En hoe vertaal je deze filosofische ontdekkingen naar je dagelijkse praktijk als bestuurder, manager of strateeg?

We sluiten af met een gezamenlijke blik op de toekomst: hoe houd je de filosofische houding levend, ook buiten deze trainingsreeks?

“Een training waarin hedendaagse vraagstukken worden gekoppeld aan filosofische grootheden. Het luisteren naar interessante trainers/ sprekers wordt afgewisseld met mooie gesprekken en praktische oefeningen.
Mijn verwachtingen overtroffen. Een verrijking voor de geest!”

 Amina Schilperoort – Adviseur Concern Strategie en Advies Gemeente Emmen

“Superleuke trainingsreeks: vanuit de filosofie reflecteren op de toekomst als individu en als professional! Echt een verademing ten opzichte van traditionele managementcourses!”

Dineke Katerberg – Directeur-Bestuurder Stichting Westerholm

“Een onvergetelijke en superleuke ervaring in een prachtige omgeving, met inspirerende verhalen en interessante filosofische invalshoeken.”

Eric scheerder – Adviseur verandermanagement ProRail

“Wát ben ik blij dat ik dit heb mogen meemaken!Inspirerend, leerzaam, verrassend. Het heeft mij een nieuwe koers in mijn leven en werk opgeleverd! Ik zou zo nóg een keer mee willen doen.”

Heidi Jansen – Eigenaar en hoofddocent post-hbo dé Loopbaanopleiding

“Filosofie heeft mijn leven veranderd!”

Seloua Hagenbeek – Bouhannouche – Adviseur RDW

“Deze reis bracht me niet alleen nieuwe inzichten over strategie en visievorming, maar ook een verdieping in mijn eigen rol als bestuurder in het primair onderwijs.

Het was een ontdekkingsreis naar de kern van denken en handelen, gevoed door ontmoeting, het gesprek, verwondering en filosofische verdieping. Ik kan het iedereen aanraden!”

Anette de Ruiter – Algemeen directeur – bestuurder Stichting Nutsscholen Breda

“Mens durf te twijfelen! En dat is wat deze filosofische trainingsreeks doet. Loslaten van je eigen gelijk en de dialoog met jezelf durven aangaan.

Zelden een opleiding gevolgd die mij zowel als mens als bestuurder zoveel heeft verrijkt. Een cadeau dat ik iedereen gun.”

Baukelien van Minnen – Bestuurder De Buitenboordmotor

“Ik ben heel dankbaar dat ik aan deze najaarstraining mee heb mogen doen. Je leert kijken vanuit een breder historisch en/of maatschappelijk perspectief en dat is heel waardevol. Ons normen en waarden, de manier waarop we besluiten nemen hebben een lange filosofische traditie die je aan het denken zet of je denken aanscherpt. En, niet onbelangrijk, naast de inhoud is het samenzijn met een diverse groep niet alleen gezellig maar ook een verrijking!”

Bob Haze – Directeur SBO De Sluis

“Ik promoot normaal niet snel een cursus of training, maar filosofische denktraining van OVERDENKWERK heb ik als heel waardevol ervaren. Want zeg nou eerlijk; hoe vaak sta jij als bestuurder echt stil bij thema’s als macht, ethiek en legitimiteit? En heb je ruimte om open en vrij vanuit je eigen casuïstiek hierop te bespiegelen? Als je dit herkent dan is de denktraining een absolute aanrader.”

Docenten:  Filosofisch Leiderschap in de wereld van morgen

Wij werken met bevlogen en ervaren docenten uit zowel de wetenschap als de praktijk. Onze docenten combineren grote kennis met jarenlange praktijkervaring, waardoor theorie en toepassing samenkomen.

Aan deze trainingsreeks zijn onder anderen de volgende deskundigen verbonden:

Jeroen Flipse

Jeroen Flipse is filosoof, trainer en initiatiefnemer van OVERDENKWERK. Als filosoof is hij bewapend met de gedachten van een breed scala aan filosofen, waaronder Socrates, Plato, Aristoteles, Epicures, Hume, Kant, Nietzsche, Wittgenstein, Sartre en Frankfurt. Hij heeft bijdrages geleverd aan het ISVW (Internationaal Instituut voor de Wijsbegeerte), de BlomBerg Society  en het NCD (Nederlandse vereniging van Commissarissen en Directeuren).

Sabine Winters werkt als freelance filosoof op het snijvlak van wetenschap, kunst en technologie. Sabine geeft onder andere film en filosofie colleges in Utrecht, Wageningen en Arnhem. Naast haar freelance bestaan, is Sabine de oprichter van het interdisciplinaire filosofie-platform Future Based, waar zij samen met een team werkt aan verschillende projecten. Met Future Based organiseert zij discussies, lezingen en publiceert zij podcasts en artikelen.

Praktische informatie:  Filosofisch Leiderschap in de wereld van morgen

Dataoverzicht:  Filosofisch Leiderschap in de wereld van morgen

Module 1 – Hoop, twijfel & vooruitgang
Woensdag 30 september 2026: 13:00 – 19:30 uur, aansluitend diner
Donderdag 1 oktober 2026: 8:30 – 14:30 uur

Module 2 – Vrijheid, macht & emancipatie
Donderdag 29 oktober 2026: 13:00 – 19:30 uur, aansluitend diner
Vrijdag 30 oktober 2026: 8:30 – 14:30 uur

Module 3 – Menselijkheid, autonomie & technologie
Woensdag 18 november 2026: 13:00 – 19:30 uur, aansluitend diner
Donderdag 19 november 2026: 8:30 – 14:30 uur

Module 4 – Democratie, betrokkenheid & samenleven
Donderdag 10 december 2026: 13:00 – 19:30 uur, aansluitend diner
Vrijdag 11 december 2026: 8:30 – 14:30 uur

Slotbijeenkomst – Reflectie, oogst & nieuwe vragen
Woensdag 13 januari 2027: 13:00 – 19:30 uur, aansluitend diner

Optie nemen>>   

Direct inschrijven >>