Filosofisch Leiderschap in een veranderende wereld

Wat is Filosofisch leiderschap?

Filosofisch leiderschap is het lef om te twijfelen, je eigen aannames te onderzoeken en je blik te verruimen. Door verschillende perspectieven in te nemen ontwikkel je perspectivistische lenigheid: een vermogen om de complexiteit van de wereld werkelijk te zien. Dit leiderschap ontstaat niet uit snelle antwoorden, maar uit een dieper begrijpen en een ruimer denkvermogen.

Waarom Filosofisch leiderschap in een veranderende wereld?

Deze opleiding gaat over de wereld van nú, de wereld waarin we leven en werken. Filosofisch leiderschap helpt je stil te staan bij wat er werkelijk toe doet, om richting te vinden in je werk en leven en te handelen vanuit wie je bent en wat je kunt betekenen.

De opleiding is bedoeld voor leiders en veranderaars, zoals ondernemers, bestuurders, managers en strategische professionals, inclusief toezichthouders en beleidsadviseurs.

Wat gaan we doen?

Vier modules over zin, werk & de wereld:

Programma:  Filosofisch Leiderschap in een veranderende wereld

Module 1 – Identiteit & Maskers

Wie denk je dat je bent – of moet zijn?

Identiteit gaat over wie we van binnen zijn, maar ook over de maskers die we voor de buitenwereld opzetten. Hoe weet je wie je echt bent? En in hoeverre speel je een rol die anderen van je verwachten? Is er een vaste kern, of verschuift alles voortdurend?

In deze denktraining onderzoeken we hoe grote filosofen zoals John Locke, David Hume, Erving Goffman en Derek Parfit over het zelf en identiteit dachten. We duiken in vragen als: Is jouw zelf een optelsom van herinneringen? Of is het een toneelstuk waarin je verschillende rollen speelt? En wat gebeurt er als die rollen veranderen of zelfs verdwijnen?

Je wordt uitgenodigd om jouw eigen ‘maskers’ en de achterliggende identiteit te ontdekken en te bevragen – op een filosofische en tegelijk persoonlijke manier.

Programma

Dag 1: Over rollen en maskers

• 13:00 uur – Inloop met koffie/thee
• 13:30 uur – Introductie: Identiteit & maskers – Wie ben jij, en wie moet je zijn?
• 15:00 uur – Locke en Hume: Het zelf als herinnering en stroom van ervaringen
• 16:15 uur – Goffman: Rollen, scripts en het sociale toneel
• 17:30 uur – Reflectie: Welke maskers draag jij?
• 19:30 uur – Gezamenlijk diner

Dag 2: Over authenticiteit tussen rol en zelf

• 08:30 uur – Inloop met koffie/thee en lekkers
• 09:00 uur – Parfit’s gedachte-experimenten: Wat blijft er over als het masker valt?
• 10:30 uur – Workshop: Authenticiteit tussen rol en zelf
• 12:00 uur – Lunch
• 13:00 uur – Identiteit in beweging: Verandering, continuïteit en zelfbegrip
• 14:30 uur – Afsluiting: Wie denk je nu dat je bent – of wie wil je worden?

Module 2 – Solidariteit & Tolerantie

Hoe leef je samen met wie je het fundamenteel oneens bent?

Solidariteit en tolerantie zijn kernbegrippen in het publieke en professionele leven. Maar ze zijn allesbehalve vanzelfsprekend. Wat betekent het werkelijk om solidair te zijn – met wie je het oneens bent? En hoe ver reikt tolerantie, wanneer de waarden van de ander jou fundamenteel tegenstaan?

In deze filosofische denktraining onderzoeken we de spanning tussen vrijheid en verantwoordelijkheid, tussen verdraagzaamheid en morele grenzen. Tolerantie is geen neutraal begrip: het vereist oefening in zelfbeheersing, het kunnen uithouden van verschil – zelfs wanneer het schuurt met je diepste overtuigingen.

We starten met John Stuart Mill, die de precaire balans onderzoekt tussen vrijheid van meningsuiting, morele grenzen en sociale solidariteit. Daarna volgen Erasmus en Spinoza, die verdraagzaamheid verbinden aan zachtmoedigheid en redelijkheid en verkennen we Karl Poppers paradox van de tolerantie. Tot slot verdiepen we ons in Hannah Arendts denken over pluraliteit en het belang van publieke ruimte.

We verbinden de ideeën aan jouw werkomgeving en maatschappelijke context. Wat betekent solidariteit in jouw organisatie? Waar botsen jouw tolerantiegrenzen met je professionele verantwoordelijkheden?

Programma

Dag 1 – Grenzen van vrijheid en verdraagzaamheid

• 13:00 uur – Inloop met koffie/thee
• 13:30 uur – Introductie: Vrijheid, tolerantie, solidariteit – een precair evenwicht
• 15:00 uur – John Stuart Mill: Vrijheid van meningsuiting en morele grenzen
• 17:00 uur – Snack
• 17:30 uur – Erasmus & Spinoza: Verdraagzaamheid, redelijkheid en zachtmoedigheid
• 19:30 uur – Afsluiting van de dag met gezamenlijk diner

Dag 2 – Tolerantie als morele oefening

• 08:30 uur – Inloop met koffie/thee, cake
• 09:00 uur – Karl Popper en de paradox van tolerantie: kunnen we alles verdragen? 
• 11:00 uur – Hannah Arendt: Pluraliteit en de kunst van samenleven
• 12:00 uur – Lunch
• 13:00 uur – Tolerantie op het werk: Wanneer zwijg je? Wanneer grijp je in?
• 14:30 uur – Afsluitende reflectie: grenzen, moed en wederzijds respect

Module 3 – Tijd & Aandacht

Hoe maak je ruimte voor aandacht in een volle wereld?

We leven in een tijd van voortdurende prikkels, waar aandacht zeldzaam en versnipperd is. Maar zonder aandacht geen verbinding, geen diepgang, geen creativiteit. In deze denktraining verkennen we hoe tijdsbeleving en aandacht met elkaar samenhangen. Wat vraagt het om echt aanwezig te zijn — in je werk, je relaties, je denken?

We laten ons leiden door filosofen die aandacht koppelen aan tijd. Heraclitus leert ons dat alles stroomt en aandacht vereist dat we ons verbinden met het moment. Augustinus benadrukt de rol van herinnering en verwachting in onze waarneming. Kant laat zien dat tijd voorwaarde is voor ervaring, en Bergson stelt dat echte aandacht alleen ontstaat in innerlijke duur. Bij Hannah Arendt zien we dat aandacht de basis vormt voor denken en handelen in een gedeelde wereld. Deze training is voor iedereen die zoekt naar focus, rust en betekenis in een tijd van afleiding.

Programma

Dag 1 – Wat is tijdsbeleving?

• 13:00 – Inloop met koffie/thee
• 13:30 – Intro: Tijd en aandacht – tussen stroom en verwachting
• 15:00 – Kant & Bergson: Aandacht als vermogen tot vertraging
• 16:00 – Wandelgesprek: Wanneer ben jij echt aanwezig?
• 17:00 – Snack
• 17:30 – Film & gesprek: De kracht van verstilling
• 19:30 – Diner & afsluiting

Dag 2 – Aandacht in het dagelijks leven

• 08:30 – Inloop met koffie/thee, cake
• 09:00 – Hannah Arendt: Aandacht als fundament van denken
• 11:00 – Flow, focus en ritme: Hoe ontstaat echte betrokkenheid?
• 12:00 – Lunch
• 13:00 – Aan de slag: Hoe bescherm je aandacht in je werk en leven?
• 14:30 – Gezamenlijke afronding: Wat vraagt aandacht van jouw tijd?

Module 4 – Geluk & Werk

Werk je om te leven of leef je om te werken?

Werk is voor velen meer dan een bron van inkomen: het bepaalt ritme, status, identiteit. Tegelijkertijd leidt het bij steeds meer mensen tot stress, overbelasting en zingevingsvragen. In deze denktraining onderzoeken we filosofische ideeën over geluk in relatie tot arbeid. Moet werk zinvol zijn om gelukkig te zijn? Of ontstaat geluk juist als je loskomt van het streven naar nut en prestatie?

We verkennen visies uit de westerse filosofie – zoals die van Epicurus, Montaigne, Schopenhauer en Nietzsche – én inzichten uit de oosterse traditie, waaronder boeddhistische en taoïstische benaderingen van rust, eenvoud en aandacht.

Wat gebeurt er als we het doel-denken loslaten en leren leven in het moment? Deze training daagt je uit om je eigen werkhouding kritisch te onderzoeken én opnieuw vorm te geven.

Programma

Dag 1: Geluk als arbeid of als rust?

• 13:00 – Inloop met thee/koffie
• 13:30 – Introductie: Wat is geluk, en welke rol speelt werk daarin?
• 15:00 – Epicurus & Montaigne: Over eenvoud, vrije tijd en tevredenheid
• 16:00 – Filosofische wandeling: Waarin ervaar jij zinvol werk?
• 17:00 – Snack
• 17:30 – Oosterse filosofie: Aandacht, aanvaarding en loslaten van het streven
• 19:30 – Gezamenlijk diner

Dag 2: Werk als roeping of als dwang?

• 08:30 – Inloop met koffie/thee en cake
• 09:00 – Schopenhauer & Nietzsche: Werk tussen lijden en zelfverwerkelijking
• 11:00 – Reflectie: Hoe vrij ben jij in jouw werkkeuzes?
• 12:00 – Lunch
• 13:00 – Dialoog: Kun je gelukkig zijn zonder productief te zijn?
• 14:30 – Afronding: Jouw nieuwe verhouding tot werk & geluk

Slotbijeenkomst | Reflectie, oogst & nieuwe vragen

Welke inzichten zijn blijven haken? Welke vragen zijn scherper geworden? En hoe vertaal je deze filosofische ontdekkingen naar je dagelijkse praktijk als bestuurder, manager of strateeg?

We sluiten af met een gezamenlijke blik op de toekomst: hoe houd je de filosofische houding levend, ook buiten deze trainingsreeks?

“De filosofische denktrainingen van OVERDENKWERK heb ik ervaren als een rollercoaster langs filosofen en filosofieën die ook vandaag de dag nog ontzettend actueel zijn. Inzicht in denkwijzen en gedachtegangen aan de hand van een zorgvuldig doordachte trainingsreeks hebben mij die verdieping en verrijking gebracht, waar ik naar zocht in mijn groei als mens en manager.

Een trainingsreeks die ik niet had willen missen. Verwacht geen kant-en-klare oplossingen of richtlijnen, maar wel een bloei aan handvatten om die zelf te ontwikkelen.”

Marcel de Groot – Marketing manager Libris

“Mens durf te twijfelen! En dat is wat deze filosofische trainingsreeks doet. Loslaten van je eigen gelijk en de dialoog met jezelf durven aangaan.

Zelden een opleiding gevolgd die mij zowel als mens als bestuurder zoveel heeft verrijkt. Een cadeau dat ik iedereen gun.”

Baukelien van Minnen – Bestuurder De Buitenboordmotor

“Dit jaar heb ik mezelf de rust en de ruimte gegund om een Filosofische Denktraining te volgen. Nu ik erop terug kijk denk ik ‘dat had ik ook eerder kunnen doen’. 

Ik heb dit als heel waardevol ervaren zowel voor mijn werkzaam leven als ook voor mijn persoonlijke ontwikkeling. Ik zou het een ieder die dit ook aanspreekt aanraden om zichzelf ook de rust en de ruimte te gunnen om hier aan deel te nemen.”

Anneke Nijhoff – Conceptontwikkelaar FAME

“Het was een geweldige reis! Ik kijk met heel veel plezier terug op de training en de slotbijeenkomst is een mooie afsluiter van het programma. Dank OVERDENKWERK voor deze reeks – waarin speeltijd in denken werd georganiseerd met een ontzettend toffe groep onder de bezielende leiding van Jeroen Flipse!”

“Van de waan van de dag naar de
zichtbare en onzichtbare aannames die we allemaal hebben. Top gedaan
OVERDENKWERK! Dank aan Jeroen Flipse, de andere docenten en natuurlijk
de prachtige dynamische groep. Het was een feestje!”

Maaike Reijlink – Manager regionale samenwerking/concernstrateeg Regio Stedendriehoek

“Ik ben heel dankbaar dat ik aan deze najaarstraining mee heb mogen doen. Je leert kijken vanuit een breder historisch en/of maatschappelijk perspectief en dat is heel waardevol. Ons normen en waarden, de manier waarop we besluiten nemen hebben een lange filosofische traditie die je aan het denken zet of je denken aanscherpt. En, niet onbelangrijk, naast de inhoud is het samenzijn met een diverse groep niet alleen gezellig maar ook een verrijking!”

Bob Haze – Directeur SBO De Sluis

“In de filosofische denktrainingen vond ik eindelijk datgene wat ik al jaren zocht, een verrijking voor mijn rol als directeur-bestuurder maar ook als mens. Juist de combinatie van weten en niet weten, mogen twijfelen, praten over de essenties van het leven in een groep onder begeleiding van een zeer boeiende verteller en denker. Een cadeautje vind ik het altijd! “

Jessica van der Bilt – Wulder
Directeur-bestuurder Stichting Netwerk

“Ik promoot normaal niet snel een cursus of training, maar filosofische denktraining van OVERDENKWERK heb ik als heel waardevol ervaren. Want zeg nou eerlijk; hoe vaak sta jij als bestuurder echt stil bij thema’s als macht, ethiek en legitimiteit? En heb je ruimte om open en vrij vanuit je eigen casuïstiek hierop te bespiegelen? Als je dit herkent dan is de denktraining een absolute aanrader.”

Docenten:  Filosofisch Leiderschap in een veranderende wereld

Wij werken met bevlogen en ervaren docenten uit zowel de wetenschap als de praktijk. Onze docenten combineren grote kennis met jarenlange praktijkervaring, waardoor theorie en toepassing samenkomen.

Aan deze trainingsreeks zijn onder anderen de volgende deskundigen verbonden:

Jeroen Flipse

Jeroen Flipse is filosoof, trainer en initiatiefnemer van OVERDENKWERK. Als filosoof is hij bewapend met de gedachten van een breed scala aan filosofen, waaronder Socrates, Plato, Aristoteles, Epicures, Hume, Kant, Nietzsche, Wittgenstein, Sartre en Frankfurt. Hij heeft bijdrages geleverd aan het ISVW (Internationaal Instituut voor de Wijsbegeerte), de BlomBerg Society  en het NCD (Nederlandse vereniging van Commissarissen en Directeuren).

Sabine Winters werkt als freelance filosoof op het snijvlak van wetenschap, kunst en technologie. Als professional in de wereld van de filosofie is ze praktisch georiënteerd en geïnteresseerd in het proces van idee-ontwikkeling en het ‘hoe en waarom’ achter een theorie of proces. Sabine geeft onder andere film en filosofie colleges in Utrecht, Wageningen en Arnhem. Naast haar freelance bestaan, is Sabine de oprichter van het interdisciplinaire filosofie-platform Future Based, waar zij samen met een team werkt aan verschillende projecten. Met Future Based organiseert zij discussies, lezingen en publiceert zij podcasts en artikelen.

Praktische informatie:  Filosofisch Leiderschap in een veranderende wereld

Dataoverzicht:  Filosofisch Leiderschap in een veranderende wereld

Module 1 – Identiteit & maskers
Woensdag 21 april 2027: 13:00 – 19:30 uur, aansluitend diner
Donderdag 22 april 2027: 8:30 – 14:30 uur

Module 2 – Solidariteit & tolerantie
Donderdag 13 mei 2027: 13:00 – 19:30 uur, aansluitend diner
Vrijdag 14 mei 2027: 8:30 – 14:30 uur

Module 3 – Tijd & aandacht
Woensdag 2 juni 2027: 13:00 – 19:30 uur, aansluitend diner
Donderdag 3 juni 2027: 8:30 – 14:30 uur

Module 4 – Geluk & werk
Donderdag 24 juni 2027: 13:00 – 19:30 uur, aansluitend diner
Vrijdag 25 juni 2027: 8:30 – 14:30 uur

Slotbijeenkomst – Reflectie, oogst & nieuwe vragen
Woensdag 8 september 2027: 13:00 – 19:30 uur, aansluitend diner

Optie nemen >>

Direct inschrijven >>